VAT (Value Added Tax), Birleşik Krallık’ın katma değer vergisidir — Türkiye’deki KDV’nin karşılığı. VAT numarası ise bu vergi için HMRC’ye kayıtlı olduğunuzu gösteren, GB ile başlayıp dokuz rakamla devam eden kimlik numarasıdır.
Türkiye’den İngiltere şirketi yönetenler için bu konunun bir tuzağı var: herkesin bildiği 90.000 sterlinlik eşik, büyük ihtimalle sizin için geçerli değil. Önce temelden başlayalım, sonra o istisnaya geleceğiz.
VAT Numarası Ne İşe Yarar?
VAT numarası üç şey sağlar:
- Yasal zorunluluğu karşılar — kayıt gerektiren durumda kayıtsız satış yapmak ceza doğurur
- Ödediğiniz VAT’i geri almanızı sağlar — tedarikçilerinize ödediğiniz girdi VAT’ini mahsup edebilirsiniz
- Kurumsal güven verir — B2B müşteriler ve pazar yerleri genellikle VAT numarası ister
Şirket kurar kurmaz otomatik olarak gelmez. Companies House tescili ayrı, HMRC VAT kaydı ayrı bir süreçtir.
Kimler VAT Kaydı Yaptırmak Zorunda?
Standart kural: 12 aylık kayan dönemde VAT’e tabi cironuz 90.000 sterlini aştığında kayıt zorunlu olur.
“Kayan dönem” ifadesi önemlidir. Takvim yılına veya mali yıla bakılmaz; her ayın sonunda geriye doğru son 12 ayı toplamanız gerekir. Eşiği aştığınız ayın bitiminden itibaren 30 gün içinde bildirim yapılmalıdır.
Ayrıca önümüzdeki 30 gün içinde eşiği tek başına aşacağınızı öngörüyorsanız, ciro henüz oluşmamış olsa bile kayıt yükümlülüğü doğar.
Türkiye’den yönetenler için kritik istisna: NETP
Burası yazının en önemli kısmı. Bu eşik, Birleşik Krallık’ta yerleşik olmayan işletmeler için geçerli değildir. HMRC terminolojisinde bunlara NETP (Non-Established Taxable Person) denir.
Türkiye’den yönetilen, İngiltere’de fiziksel iş yeri ve personeli bulunmayan, yalnızca kayıtlı adres hizmeti kullanan bir Ltd bu tanıma girebilir. Bu durumda ciro eşiği beklenmez; İngiltere’de VAT’e tabi ilk satıştan itibaren kayıt gerekebilir.
İnternette dolaşan “90 bin sterline kadar VAT yok” bilgisi bu yüzden çoğu Türk girişimci için yanlıştır. Şirketinizi kurar kurmaz muhasebecinize sorulacak tek soru şudur: benim şirketim NETP mi?
Gönüllü Kayıt Ne Zaman Mantıklı?
Eşiğin altındayken de isteyerek kayıt olabilirsiniz. Mantıklı olduğu durumlar:
- Müşterileriniz ağırlıkla VAT mükellefi işletmelerse — onlar zaten VAT’i mahsup eder, fiyatınız pahalılaşmış sayılmaz
- Ciddi tutarda girdi VAT’i ödüyorsanız — ekipman, yazılım, hizmet alımları geri alınabilir hâle gelir
- Kurumsal algı önemliyse
Mantıksız olduğu durum: son müşteriniz bireysel tüketiciyse. O zaman VAT doğrudan fiyatınıza binen bir maliyete dönüşür ve rekabet gücünüzü düşürür.
VAT Oranları
| Oran | Yüzde | Kapsam |
|---|---|---|
| Standart | yüzde 20 | Mal ve hizmetlerin çoğu |
| İndirimli | yüzde 5 | Ev enerjisi, çocuk oto koltuğu gibi kalemler |
| Sıfır | yüzde 0 | Temel gıda, kitap, çocuk giyimi |
“Sıfır oranlı” ile “muaf” aynı şey değildir. Sıfır oranlı satışlarda VAT’e tabisiniz ve girdi VAT’inizi geri alabilirsiniz; muaf satışlarda bu hak doğmaz. Ayrıntı: İngiltere VAT sayfamız.
VAT Numarası Nasıl Alınır?
- Şirketin kurulu olması gerekir — Companies House tescili ve UTR numarası önce gelir
- HMRC’ye başvuru yapılır — çevrimiçi yürütülür
- İş modeli ve beklenen ciro beyan edilir
- HMRC inceler — yurt dışından yönetilen şirketlerde ek belge istenmesi olağandır
- VAT numarası ve kayıt sertifikası gelir
Süre tipik olarak birkaç haftadır, ancak NETP başvurularında inceleme uzayabilir. Bu süreci sizin adınıza yürütüyoruz: tam muhasebe hizmeti, VAT kaydını ve VAT beyanlarını kapsar.
Kayıt Sonrası: Beyan ve Making Tax Digital
VAT kaydı yaptırdıktan sonra yükümlülük başlar. Beyanlar genellikle üç aylık dönemler hâlinde verilir ve Making Tax Digital kuralları gereği uyumlu bir yazılım üzerinden dijital olarak gönderilmesi gerekir. Kâğıt veya elle hesap tablosu kabul edilmez.
Kayıt silme eşiği ise 88.000 sterlindir; cironuz bu seviyenin altına düşerse kaydı sonlandırabilirsiniz.
Amazon ve Pazar Yerlerinde Durum
Pazar yeri üzerinden satış yapıyorsanız kurallar farklı işleyebilir. Belirli durumlarda pazar yeri, VAT’i tahsil ve beyan etme sorumluluğunu üstlenir. Bu, sizin kayıt yükümlülüğünüzü her zaman ortadan kaldırmaz — yalnızca verginin kimin tarafından toplandığını değiştirir. Amazon İngiltere tarafındaki süreç için: Amazon İngiltere hesap açılışı.
VAT Numarası ile EORI Karıştırılmamalı
İkisi farklı amaçlara hizmet eder:
| VAT numarası | EORI numarası | |
|---|---|---|
| Ne için | Katma değer vergisi | Gümrük işlemleri |
| Veren kurum | HMRC | HMRC |
| Ne zaman gerekir | Kayıt eşiği veya NETP durumunda | İthalat ve ihracatta |
| Formatı | GB + 9 rakam | GB + rakamlar |
EORI tarafı için: EORI numarası nedir.
Bir VAT Numarası Nasıl Doğrulanır?
Çalışacağınız tedarikçinin veya müşterinin verdiği VAT numarasının gerçek olup olmadığını kontrol etmek mümkündür. HMRC’nin kendi doğrulama aracı, numaranın geçerli olup olmadığını ve hangi işletmeye ait olduğunu gösterir. Büyük tutarlı ilk işlemlerden önce bu kontrolü yapmak, geriye dönük VAT sorunlarından korur.
Sıkça Sorulan Sorular
VAT numarası nedir?
VAT numarası, Birleşik Krallık’ta katma değer vergisi için HMRC’ye kayıtlı olduğunuzu gösteren kimlik numarasıdır. GB ile başlar ve dokuz rakamla devam eder. Şirket kurulduğunda otomatik gelmez, ayrıca başvurulur.
İngiltere’de VAT kaydı ne zaman zorunlu olur?
12 aylık kayan dönemde VAT’e tabi cironuz 90.000 sterlini aştığında veya önümüzdeki 30 günde aşacağınızı öngördüğünüzde. Ancak Birleşik Krallık’ta yerleşik değilseniz bu eşik uygulanmayabilir ve ilk satıştan itibaren kayıt gerekebilir.
Türkiye’den yönettiğim Ltd için eşik geçerli mi?
Büyük ihtimalle değil. İngiltere’de fiziksel iş yeri ve personeli olmayan, yalnızca kayıtlı adres kullanan bir şirket HMRC tarafından NETP sayılabilir. NETP’lerde ciro eşiği beklenmez. Durumunuzu mutlaka bir muhasebeciyle netleştirin.
VAT numarası almak ücretli mi?
HMRC başvuru için ücret almaz. Maliyet, süreci sizin adınıza yürüten muhasebe hizmetinden doğar. Tutarlar için fiyatlar sayfamıza bakabilirsiniz.
VAT numarası ne kadar sürede gelir?
Tipik olarak birkaç hafta. Yurt dışından yönetilen şirketlerde HMRC ek belge isteyebildiği için süreç uzayabilir.
Eşiğin altındayken gönüllü kayıt olmalı mıyım?
Müşterileriniz işletmeyse ve ciddi girdi VAT’i ödüyorsanız mantıklıdır, çünkü ödediğiniz VAT’i geri alırsınız. Son müşteriniz bireysel tüketiciyse genellikle mantıklı değildir; VAT doğrudan fiyatınıza biner.
VAT beyanı ne sıklıkla verilir?
Genellikle üç ayda bir. Beyanların Making Tax Digital kuralları gereği uyumlu bir yazılım üzerinden dijital olarak gönderilmesi gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve vergi danışmanlığı niteliği taşımaz. Oranlar ve eşikler idari düzenlemelerle değişebilir.
